کود آهسته رهش : مزایا، کاربردها و نحوه عملکرد آن

تغذیه مناسب گیاهان با مواد مغذی ضروری یکی از ارکان اصلی کشاورزی پایدار و افزایش بهره‌وری در واحد سطح است. در این میان، کودهای آهسته‌رهش (Slow-Release Fertilizers) یا SRF به‌عنوان نسل نوینی از کودها طراحی شده‌اند که با هدف تأمین تدریجی و پیوسته عناصر غذایی در طی زمان، جایگاه ویژه‌ای در بین کشاورزان، باغداران و متخصصان تغذیه گیاهی یافته‌اند. برخلاف کودهای سنتی که پس از مصرف بلافاصله در خاک حل شده و احتمال شستشو، تلفات یا مسمومیت گیاه را دارند، کودهای آهسته‌رهش با ساختاری خاص (پوشش‌دار، پلیمری یا شیمیایی) باعث رهاسازی تدریجی مواد مغذی می‌شوند. این رهاسازی به عواملی مانند دما، رطوبت، فعالیت میکروبی و pH خاک وابسته است و باعث افزایش کارایی مصرف عناصر (NUE, PUE, KUE) می‌شود.
از دهه ۱۹۷۰ میلادی تا امروز، تحقیقات دانشگاهی متعددی اثربخشی این کودها را در کاهش هزینه‌ها، بهبود عملکرد، جلوگیری از آلودگی منابع آبی و مدیریت بهتر تغذیه در گیاهان مختلف اثبات کرده‌اند. کودهای آهسته‌رهش به‌خصوص در کشت‌های صنعتی، باغی، گلخانه‌ای و فضای سبز شهری بسیار مورد توجه هستند. استفاده از کودهای شیمیایی معمولی باعث بهبود تولیدات کشاورزی می شود، اما باعث مشکلات جدی زیست محیطی و بار اقتصادی قابل توجهی می شود. کود آهسته رهش به عنوان یک راهکار مناسب برای کاهش مشکلات زیست محیطی و هم چنیین کاهش آبشویی عناصر غذایی ارائه شده است.

در صورت تمایل می توانید پادکست مربوط به این مقاله رو گوش دهید :

کود گرانول گوگرد معدنی بنتونیت‌دار (21 %)  در تامین بخشی از گوگرد مورد نیاز گیاه کمک میکند.

کود آهسته رهش چیست؟

کود رهش کنترل‌شده (CRF) کود دانه‌بندی شده است که مواد مغذی را به تدریج در خاک آزاد می‌کند (یعنی با دوره رهاسازی کنترل‌شده). کود با رهش کنترل شده همچنین به عنوان کود با قابلیت دسترسی کنترل شده، کود تاخیری، کود با رهش کم یا کود کندعمل شناخته می شود. معمولاً CRF به کودهای مبتنی بر نیتروژن اشاره دارد. این کود ها عناصر غذایی را به صورت کند ولی مداوم در اختیار گیاهان قرار می دهند و با این امر گیاه ما در طول فصل رشد دچار کمبود نشده و همچنین نیاز به تکرار مصرف کود ها از بین می رود.

مقاله پیشنهادی : آیا میدانید هیومیک اسید برای چه گیاهانی مضر است ؟

معرفی انواع کود آهسته رهش

• کود های گوگردی پوشش دار شده آهسته رهش
• کود های آلی آهسته رهش
• کود جامد آهسته رهش
• کود مایع آهسته رهش

کاربرد کودهای آهسته‌رهش

کودهای آهسته‌رهش، کاربردهای گسترده‌ای در سیستم‌های مختلف کشاورزی دارند. مهم‌ترین موارد استفاده آن‌ها به شرح زیر است:
کشت‌های باغی و درختان میوه: در درختانی که نیاز غذایی در دوره بلندمدت دارند (مثل مرکبات، سیب، پسته و زیتون)، استفاده از کود آهسته‌رهش موجب تغذیه پیوسته ریشه در طول فصل رشد می‌شود. همچنین از خطر تجمع نمک و سوختگی ریشه جلوگیری می‌شود.

فضای سبز و چمن‌کاری

در مناطق شهری، پارک‌ها، زمین‌های گلف و چمن‌کاری‌ها، کود آهسته‌رهش باعث کاهش دفعات کوددهی، کاهش نیاز به آبیاری و جلوگیری از رشد بیش‌ازحد چمن در دوره کوتاه می‌شود.

کشت‌های گلخانه‌ای و بسترهای بدون خاک

در محیط‌های کنترل‌شده مانند کوکوپیت یا پشم سنگ، کود آهسته‌رهش باعث کنترل بهتر EC محلول غذایی شده و از نوسانات تغذیه‌ای جلوگیری می‌کند.

زراعت صنعتی (ذرت، کلزا، چغندر)

استفاده از کودهایی مانند اوره پوشش‌دار یا NPK آهسته‌رهش در مراحل اولیه کشت باعث افزایش راندمان جذب ازت و کاهش تلفات ناشی از شستشو و تبخیر می‌شود.

کشت‌های حفاظتی یا در خاک‌های سبک

در مناطقی با خاک شنی یا کم‌عمق که ظرفیت نگهداری مواد غذایی پایین است، کود آهسته‌رهش گزینه‌ای ایده‌آل برای جلوگیری از شستشو و تلفات در اعماق خاک است.

مناطق بارانی یا سردسیر

کودهای پوشش‌دار که با دما فعال می‌شوند، در اقلیم‌های مرطوب یا سرد از آزادسازی زودهنگام عناصر غذایی جلوگیری کرده و مصرف آن‌ها را هم‌زمان با نیاز گیاه هماهنگ می‌کند.

کاهش آلودگی زیست‌محیطی

یکی از مهم‌ترین مزایای کودهای آهسته‌رهش، کاهش نیتریفیکاسیون سریع، تلفات نیترات و فسفات به آب‌های زیرزمینی و در نتیجه بهبود وضعیت زیست‌محیطی کشاورزی است.

کاهش هزینه‌های کارگری و کوددهی

چون این نوع کودها به‌صورت یک‌جا و در دفعات محدودتر استفاده می‌شوند، در زمان و هزینه عملیات کوددهی صرفه‌جویی قابل توجهی می‌شود.

آشنایی با انواع کود آهسته رهش

کود های آهسته رهش مانند سایر کودهای گرانوله و یا پودری و یا مایع با درصد مشخصی از عناصر ماکرو معرفی می شوند به عنوان مثال کود 36-12-12 که یک کود پتاس بالا از آهسته رهش می باشد.

ترکیبات و مواد مغذی به کار رفته در کودهای آهسته رهش

• نیتروژن: که کود های آهسته رهش با نیتروژن آهسته رهش شناخته شدند با توجه به اینکه نیتروژ« عنصری بود که به شدت آبشویی بالایی داشت و به محض استفاده با یکبار آبیاری از دسترس خارج می شد به همین دلیل اولین کود آهسته رهش بر روی ترکیبات نیتروژنه انجام شد.
• پتاسیم: در بحث افزایش مقاومت به آفات و بیماری ها، تنش ها و همچنین کیفیت محصول نقش دارد که با محصولات آهسته رهش این عنصر در تمامی مراحل رشد در اختیار گیاه قرار دارد.
• فسفر: همانطور که می دانید فسفر باعث افزایش ریشه دهی و هم چنین در افزایش گل انگیزی و رشد زایشی نقش بسیار دارد پس تامین این عنصر در طی فصل رشد امری اجتناب ناپذیر است که با استفاده از محصولات کند رهش این مهم فراهم می شود.

جهت آشنایی با کود سه بیست ، مزایا و معایب آن مقاله مربوطه را مطالعه نمایید.

• کاهش آبشویی
• کاهش اثرات زیست محیطی
• اثرات طولانی مدت
• فراهمی تمامی عناصر
• اصلاح خاک
• رشد یکنواخت تر محصول
• کاهش خطرات سوختگی و سمیت عناصر

• در صورت نیاز فوری گیاه به عناصر نمی تواند در اختیار گیاه قرار دهد
• قیمت بالای ان
• ممکن است در دمای پایین خاک اثر گذاری کمتری داشته باشد

نحوه استفاده از کودهای آهسته رهش

از کود های کند رها شوند در مراحل و مکان های مختلف می توان استفاده کرد:

باغبانی

در بحث چالکود های زمستانه بهترین گزینه استفاده از محصولات آهسته رهش است که هم از آبشویی جلوگیری می کند و هم در طول فصل رشد تمامی عناصر مورد نیاز درخت را تامین می کند.

زراعت

از این کود ها می توان به عنوان کود های پیش کاشت مخلوط با خاک یا بصورت شیار کود استفاده کرد.

چمن

برای استفاده از کودهای اهسته رهش در چمن بهتر است از کود های با درصد بالای نیتروژن استفاده شود با توجه به اینکه رشد رویشی چمن برای ما اولویت دارد.

گل های آپارتمانی

بسته به اینکه گل های آپارتمانی ما از چه نوعی هستند می توان از کود های آهسته رهش به عنوان مثال از کود های فسفر بالا، که نوعی کود تغذیه گیاهان آپارتمانی است، استفاده کرد.

کود سولفات پتاسیم (52 %) مقاومت گیاهان به خشکی، تنش‌های دمایی و آفات و بیماری‌ها را نیز افزایش می‌دهد.

بهترین زمان استفاده از کود های آهسته رهش

بهترین زمان استفاده از این کود قبل کاشت و یا استفاده در چالکود زمستانه است به توجه به اینکه این عناصر مدت زمان بیشتری طول می کشد تا آزاد شوند و در اختیار گیاه قرار بگیرند به همین دلیل توصیه می شود قبل از احساس کمبود شدید عناصر در اختیار گیاه قرار بگیرد زیرا بعد اینکه علایم کمبود آشکار شود به دلیل آهسته رهش بودن و تاثیر گذاری دیرتر نمی تواند کمبود گیاه را بلافاصله جبران کند و مجبوریم از کود های سریع رهش استفاده کنیم.

نتیجه‌گیری

با گسترش نیاز به کشاورزی پایدار و بهینه‌سازی استفاده از منابع، کودهای آهسته‌رهش به‌عنوان راه‌حلی هوشمند و مؤثر برای مدیریت تغذیه گیاه معرفی شده‌اند. این کودها با تأمین تدریجی عناصر غذایی، علاوه بر افزایش راندمان مصرف کود، باعث کاهش آسیب‌های زیست‌محیطی، بهبود کیفیت محصولات و کاهش هزینه‌های کشاورزی می‌شوند.
شرکت‌های تولیدکننده کود، با سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های تولید SRF و فرمولاسیون مناسب برای اقلیم‌ها و محصولات خاص، می‌توانند نقش کلیدی در آینده‌نگری و توسعه پایدار کشاورزی ایفا کنند. همچنین، ارائه آموزش به کشاورزان در زمینه مصرف صحیح و زمان‌بندی دقیق کودهای آهسته‌رهش، موجب اثربخشی بیشتر این فناوری خواهد شد.
با توجه به روند رو به رشد قیمت نهاده‌ها و افزایش نگرانی‌ها درباره آلودگی منابع آبی، کود آهسته‌رهش یک انتخاب ضروری برای امروز و آینده کشاورزی ایران و جهان است.

سوالات متداول کود آهسته رهش