سولفات روی در کشاورزی : فواید، ویژگی‌ ها و روش مصرف

همه ما می دانیم که استفاده از بهترین و مرغوب ترین کود گرومان برای کشاورزی مهم است. کود سولفات روی مانند کود سولفات پتاسیم نیز یکی از کودهای مرغوب در بازار  است که برای گیاهان مفید است. روی (Zn) یکی از عناصر ضروری ریزمغذی در گیاهان است که علی‌رغم نیاز کم‌، نقشی بسیار کلیدی در فعالیت‌های آنزیمی، فتوسنتز، سنتز پروتئین و تنظیم رشد ایفا می‌کند. در میان منابع تأمین روی، سولفات روی (Zinc Sulfate) به عنوان یکی از رایج‌ترین و اقتصادی‌ترین اشکال قابل استفاده در کشاورزی شناخته می‌شود.

این ترکیب به صورت پودری یا گرانوله و در فرم‌های مونو یا هپتاهیدرات در بازار موجود است. در خاک‌های آهکی و قلیایی ایران، کمبود روی به ویژه در محصولات حساس مانند ذرت، گندم، برنج و درختان میوه، یک چالش جدی است که منجر به کاهش عملکرد و کیفیت محصول می‌شود. استفاده صحیح و علمی از کود سولفات روی می‌تواند ضمن جبران کمبود، کارایی سایر عناصر را نیز بهبود بخشد. در این مقاله به بررسی زمان و روش مصرف، اثرات کمبود، ماهیت شیمیایی، عوامل مؤثر بر جذب و مضرات مصرف بی‌رویه این کود پرداخته خواهد شد.

در صورت تمایل می توانید پادکست مربوط به این مقاله رو گوش دهید :

کود آلی غنی شده پتاسه (00-00-10) گرومان به عنوان مکمل غذایی مناسب برای تمام گیاهان استفاده می شود.

زمان‌بندی مصرف سولفات روی در کشاورزی باید با مرحله رشد گیاه و نوع محصول هم‌راستا باشد تا حداکثر اثربخشی حاصل شود. بهترین زمان مصرف این کود معمولاً در زمان کاشت (به صورت کود پایه) یا در مراحل ابتدایی رشد رویشی است، به‌ویژه زمانی که گیاه در حال تشکیل برگ‌ها و سیستم ریشه‌ای است. در غلاتی مانند گندم و برنج، مصرف در مرحله سبز شدن و پنجه‌زنی اهمیت زیادی دارد، زیرا روی در توسعه ریشه و جوانه‌زنی نقش مهمی دارد. در باغات، افزودن سولفات روی در اوایل بهار قبل از باز شدن جوانه‌ها می‌تواند علائم کمبود را کنترل کرده و رشد اولیه گیاه را تقویت کند. در صورت استفاده به‌صورت محلول‌پاشی، بهتر است در مراحل رشد فعال و زمانی که سطح برگ‌ها تازه و جوان هستند، انجام شود.

ساعات خنک روز مانند صبح زود یا عصر برای محلول‌پاشی توصیه می‌شود تا خطر سوختگی برگ کاهش یابد. استفاده سالانه در خاک‌های دچار کمبود مزمن روی، به‌ویژه در خاک‌های آهکی، می‌تواند به حفظ سطح مطلوب این عنصر کمک کند.

روی به طور طبیعی در سنگ ها یافت می شود و مقدار روی در خاک تا حد زیادی به ماده اصلی خود خاک بستگی دارد. به عنوان مثال، خاک‌های شنی معمولاً دارای غلظت کمتری روی هستند، در حالی که خاک‌هایی سنگین، دارای بالاترین غلظت این ماده هستند. این ماده شیمیایی می تواند پاسخ های متابولیکی را در محصولات تحریک کند و از رشد گیاه حمایت کند.

گیاهانی که کمبود روی دارند اغلب پروتئین، کربوهیدرات ها و تشکیل کلروفیل کاهش یافته است، بنابراین بسیاری از فعالان کشاورزی برای مقابله با این مسائل، سولفات روی اضافی که نوعی کود مکمل است را به گیاهان می دهند.

در اینجا دلایل اصلی استفاده صنعت کشاورزی از سولفات روی آورده شده است:

• برای افزایش رشد و نمو گیاهان:

از آنجایی که روی به رشد بهتر گیاه کمک می کند، که به نوبه خود منجر به افزایش بهره وری برای محصولات و شرکت ها می شود، استفاده از سولفات روی معمولاً این نیاز را برطرف می کند.

• برای مقابله با اثرات دمای خنک خاک:

اگر دمای خاک پایین باشد، روند کانی سازی خاک آلی کند می شود که می تواند منجر به انتشار روی کمتر شود. سولفات روی برای مقابله با این اثر و حمایت از رشد ریشه استفاده می شود.

• برای بهبود حاصلخیزی خاک:

محصولاتی که نیاز به رشد در خاک های شنی یا خاک هایی با مواد آلی کم (مانند هویج، تربچه، ذرت و غیره) دارند، اغلب به سولفات روی نیاز دارند تا اطمینان حاصل شود که گیاهان قادر به دریافت مواد مغذی کافی برای رشد مناسب هستند.

• برای کمک اثرات مخرب فرسایش
• برای مقابله با اثرات کودهای فسفر اضافی
• فعالیت های متابولیک مختلف را تنظیم می کند.
• در تولید هورمون های گیاهی تنظیم کننده رشد به نام اکسین نقش دارد.
• روی برای فتوسنتز و متابولیسم نیتروژن حیاتی است.
• کمبود روی با طولانی شدن دوره رویشی و به تاخیر انداختن بلوغ در عملکرد کمتر و محصول با کیفیت پایین بر گلدهی و رشد میوه تأثیر می گذارد.
• روی برای رشد و نمو گیاهان بسیار ضروری است.

کود آلی غنی شده فسفاته (۰۰-۱۴-۰۰) گرومان باعث عدم تجمع عناصر سمی در خاک می شود.

• کود روی دانه بندی شده برای کاربرد خشک در خاک
• ترکیب در کود NPK
• به صورت محلول پاشی(گیاهان روی را به شکل یونی دو ظرفیتی (Zn2+) و روی کلاته می گیرند.)

کمبود روی در گیاهان باعث بروز مجموعه‌ای از علائم فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی می‌شود که به‌وضوح در عملکرد و کیفیت محصول قابل مشاهده است. از مهم‌ترین علائم کمبود می‌توان به کوچک شدن و تغییر شکل برگ‌ها (برگ‌های روزت)، زردی بین رگبرگ‌ها، کاهش رشد میان‌گره‌ها و تأخیر در بلوغ گیاه اشاره کرد. در برخی محصولات مانند ذرت و برنج، کمبود روی باعث بروز خطوط سفید در برگ‌ها و کاهش تعداد بلال یا خوشه می‌شود. همچنین کمبود روی با کاهش فعالیت آنزیم‌های کلیدی، اختلال در فتوسنتز، کاهش سنتز پروتئین و ضعف در رشد ریشه همراه است. در درختان میوه مانند سیب، مرکبات و انگور، کمبود روی می‌تواند باعث کاهش گل‌دهی، ریزش میوه، و بدشکلی میوه‌ها گردد.

در بلندمدت، کمبود مزمن روی می‌تواند به تضعیف گیاه در برابر تنش‌های محیطی و کاهش قدرت انبارداری محصولات منجر شود. اهمیت تشخیص به‌موقع و اصلاح کمبود از طریق کاربرد مناسب سولفات روی در جلوگیری از این مشکلات کاملاً مشهود است.

مقاله پیشنهادی : چگونه درخت انگور را پربار کنیم ؟

میزان اعمال شده بستگی به نتایج آنالیز خاک دارد. کود سولفات روی 35.5% را نیز می توان حل کرده و به محلول های برگی اضافه کرد. در رابطه مستقیم با فسفر، روی به طور کلی باید نسبت P: Zn 10:1 را حفظ کند.

فسفر و روی دو ماده مغذی ضروری هستند که برای رشد طبیعی گیاه مورد نیاز هستند. این مواد مغذی در شرایط خاصی اثر آنتاگونیستی دارندکه می تواند باعث کاهش عملکرد در بسیاری از محصولات به دلیل کمبود فسفر یا روی شود. کمبودها معمولاً زمانی اتفاق می‌افتند که یک ماده مغذی در مقادیر کم در دسترس باشد.

سطح فسفر: یک رابطه شناخته شده بین فسفر و روی در خاک وجود دارد. استفاده بیش از حد از کودهای فسفاته باعث کمبود روی شده است که منجر به کاهش عملکرد می شود. این کاهش عملکرد عمدتاً در خاک آهکی با pH بالا (PH > 8.3) و فسفر و روی آزمایش خاک پایین رخ می دهد. کمبود روی ناشی از فسفر یک نگرانی است و ممکن است تنها در صورتی رخ دهد که از میزان بسیار بالای کود فسفات (بیش از 100کیلوگرم P2O5/acre) استفاده شود و آزمایش خاک برای روی در محدوده بین کم و بسیار کم باشد

بله، کود سولفات روی دارای ماهیت اسیدی ملایم است و این ویژگی می‌تواند در برخی خاک‌ها مزیت تلقی شود. در واقع، زمانی که این کود در خاک‌های آهکی و قلیایی به‌کار برده می‌شود، اسیدی بودن آن باعث کاهش موقتی pH موضعی خاک اطراف ذرات کود می‌شود. این پدیده به آزادسازی و فراهمی بهتر روی برای ریشه گیاه کمک می‌کند. همچنین با کاهش pH موضعی، تثبیت روی توسط کربنات‌های خاک کمتر می‌شود و احتمال جذب آن توسط گیاه افزایش می‌یابد. البته شدت خاصیت اسیدی سولفات روی به نوع فرم آن (مونو یا هپتاهیدرات)، دوز مصرف و شرایط محیطی بستگی دارد.

برخلاف برخی کودهای با خاصیت قلیایی مانند نیترات کلسیم یا کلرید پتاسیم، سولفات روی می‌تواند گزینه مناسبی برای استفاده در خاک‌های با pH بالا باشد. با این حال، استفاده هم‌زمان با کودهایی که خاصیت شدید اسیدی دارند باید با احتیاط انجام شود تا از کاهش شدید pH و آسیب به ریشه جلوگیری شود. از این رو، شناخت ترکیب شیمیایی و رفتار خاک در انتخاب محل و زمان مصرف اهمیت دارد.

عوامل مختلفی بر میزان جذب سولفات روی در خاک تأثیر می‌گذارند که از آن جمله می‌توان به pH خاک، بافت خاک، محتوای کربنات کلسیم، مقدار مواد آلی، رطوبت خاک و رقابت با سایر عناصر اشاره کرد. در خاک‌های قلیایی و آهکی، قابلیت جذب روی به شدت کاهش می‌یابد، زیرا روی به‌سرعت به فرم‌های غیرقابل جذب تبدیل می‌شود. در خاک‌های سبک (شنی)، جذب سریع‌تر ولی احتمال آبشویی و اتلاف بیشتر وجود دارد. حضور فسفر زیاد نیز ممکن است با روی رقابت کرده و جذب آن را مهار کند. از طرف دیگر، مصرف بیش‌ازحد سولفات روی بدون نیازسنجی، می‌تواند منجر به تجمع فلز سنگین، اختلال در جذب آهن و منگنز، و حتی سمیت گیاهی شود. این امر باعث بروز علائم مشابه کمبود سایر عناصر و کاهش کیفیت محصول می‌شود.

همچنین تجمع بیش‌ازحد این کود در خاک‌های با زهکشی ضعیف ممکن است منجر به آلودگی منابع آبی شود. بنابراین، مصرف سولفات روی باید بر اساس آزمون خاک و با دوز توصیه‌شده توسط کارشناسان زراعت انجام شود تا هم کارایی آن افزایش یابد و هم از آسیب‌های احتمالی جلوگیری شود.

سولفات روی یکی از مؤثرترین و اقتصادی‌ترین منابع تأمین عنصر روی در کشاورزی است که در بسیاری از محصولات زراعی و باغی نقش مهمی در بهبود رشد، افزایش عملکرد و کیفیت محصول ایفا می‌کند. خاصیت اسیدی ملایم، قابلیت مصرف به صورت خاکی و برگی، و اثربخشی بالا در اصلاح کمبود روی از ویژگی‌های منحصر به‌فرد این کود است. با این حال، مصرف صحیح آن نیازمند شناخت دقیق نیاز گیاه، شرایط خاک، زمان‌بندی مناسب و دوز مصرف بهینه است. بی‌توجهی به این اصول می‌تواند منجر به اتلاف منابع، ایجاد سمیت یا کاهش بهره‌وری شود. با انجام آزمون خاک، رعایت توصیه‌های فنی و ترکیب اصول کشاورزی دقیق با استفاده از کود سولفات روی، می‌توان به کشاورزی پایدار، اقتصادی و پربازده دست یافت.

سوالات متداول مرتبط با سولفات روی در کشاورزی